Przegląd wybranych chorób pasożytniczych u psów
- Marta
- 2025-12-02
- 18:48
- 0 komentarzy
Pasożyty to jedno z najczęstszych zagrożeń zdrowotnych psów. Zagrożenie stanowią zarówno pasożyty zewnętrzne, jak i wewnętrzne. Zarażenia pasożytami mogą prowadzić do wielu poważnych dolegliwości. W artykule opisano wybrane choroby pasożytnicze występujące u psów: toksoplazmozę, dirofilariozę sercowo – płucną i podskórną, hepatozoonoze, telazjozę i angiostrongylozę.
Toksoplazmoza
W większości przypadków zarażenie T. gondii u psów jest bezobjawowe lub przybiera postać subkliniczną. Przypadki kliniczne dotyczą głównie zwierząt z obniżoną odpornością, u których występują choroby towarzyszące. W literaturze można znaleźć opisane przypadki uaktywnienia się uśpionej toksoplazmozy u zwierzęcia w momencie osłabienia układu odpornościowego. U psów dominują zaburzenia ze strony układu nerwowego: drgawki, niezborność, niedowłady, porażenia nerwów czaszkowych, nadwrażliwość na hałas. Objawy toksoplazmozy u psów mogą być związane z umiejscowieniem. Cysty mogą uciskać na nerwy i tkankę mięśniową, co wiąże się z występowaniem takich objawów jak: drżenie mięśni, kulawizna, silna bolesność i sztywność chodu.
Możliwa jest także toksoplazmoza skórna, w przebiegu której obserwuje się guzki, czasem wrzodziejące zmiany skórne. U psów, podobnie jak u ludzi, może wystąpić toksoplazmoza oczna, która wiąże się z częściową lub całkowitą utratą wzroku.
Do zarażenia T. gondii dochodzi poprzez zjedzenie lub zlizanie wydalonych przez koty oocyst (zanieczyszczona woda, fragmenty kału na roślinach, pokarm zawierający formy pierwotniaka). Do zarażenia może dojść również przez spożycie surowego lub niedogotowanego mięsa, które zawiera cysty tkankowe pasożyta. U psów potwierdzono również możliwość zarażeń wenerycznych (obecność pierwotniaka w nasieniu serododatnich psów). Możliwe jest też zarażenie poprzez transfuzję krwi.
Co ciekawe, istnieje hipoteza mówiąca o możliwości transmisji pasożyta przez krwiopijne stawonogi, w tym kleszcze. Jak na razie odkleszczowe zarażenie toksoplazmozą nie zostało potwierdzone. Rozpoznawanie nie należy do najłatwiejszych ze względu na morfologię tego pierwotniaka i specyfikę jego cyklu życiowego. W celu identyfikacji pierwotniaka wykorzystuje się metody bezpośrednie (wykrywanie pasożyta lub jego materiału genetycznego) i pośrednie (wykrywanie przeciwciał). Standardowo wykonywanymi badaniami są testy ELISA do wykrywania przeciwciał klas IgG i IgM oraz PCR.
Dirofilariozy
Dirofilarioza do pasożytnicza choroba wywoływana przez nicienie z rodzaju Dirofilaria. To główna choroba psów przenoszona przez komary. Wyróżnia się dirofilariozę sercowo – płucną powodowaną przez Dirofilaria immitis oraz dirofilariozę podskórną, wywoływaną przez Dirofilaria repens.
D. immitis lokalizuje się w tętnicach płucnych. Przy intensywnej inwazji, pasożyt może znajdować się w prawej komorze serca. Robaczyca sercowa jest rzadko diagnozowana w Polsce. Pasożyt preferuje cieplejszy klimat, dlatego w Europie częściej spotyka się go w południowej części kontynentu. Zarażone zwierzęta mogą nie wykazywać objawów klinicznych przez wiele miesięcy a nawet lat. Objawy kliniczne rozwijają się stopniowo. Wśród nich wymienia się: kaszel, duszność, brak tolerancji wysiłkowej.
Z czasem mogą występować omdlenia po wysiłku. Długotrwała obecność pasożytów w naczyniach płucnych może prowadzić do rozwoju nadciśnienia płucnego i wtórnego zwłóknienia miąższu płuc. Może dochodzić również do uszkodzenia nerek, ponieważ w przewlekła inwazja doprowadza do znacznego pobudzenia humoralnej odpowiedzi immunologicznej. W efekcie powstają kompleksy immunologiczne, które są wychwytywane głównie w nerkach. Gromadzenie się tych kompleksów może prowadzić do rozwoju kłębuszkowego błoniastego zapalenia nerek. W organizmie psa obumarłe nicienie mogą być powodem zatorów w naczyniach krwionośnych.
W diagnostyce wykorzystuje się testy serologiczne oraz badanie krwi pobranej od psów podejrzanych o zarażenie, polegające na wykryciu mikrofilarii w rozmazach krwi lub teście Knotta. D. repens jest przyczyną dirofilariozy podskórnej. W jej przebiegu powstają guzki, zwykle niebolesne, które są zlokalizowane śródskórnie, podskórnie, w tkance mięśniowej, a nawet w gałce ocznej. W guzkach tych znajdują się dorosłe postacie pasożyta.Pasożyt może migrować w tkankach, stąd może być spotykany w jamach ciała, worku osierdziowym, stawie kolanowym. Nicień ten, w porównaniu z D. immitis, jest rozpoznawany w Polsce znacznie częściej. Zarażenie na tle D. repens często ma przebieg bezobjawowy, a pasożyty są wykrywane przypadkowo.
Telazjoza
Telazjoza to choroba pasożytnicza wywoływana przez Thelazia callipaeda. Pochodzi ze wschodniej Azji i należy do pasożytów o ogromnym potencjale szybkiego rozprzestrzeniania się. Nicienie z rodzaju Thelazia powodują choroby oczu u zwierząt towarzyszących. Telazjoza jeszcze do niedawna uznawana była za chorobę egzotyczną zawlekaną z Azji. Ten niewielki nicień lokalizuje się w przewodach nosowo-łzowych, worku spojówkowym, pod trzecią powieką i na powierzchni rogówki.
Przenosicielami tego pasożyta w Europie są muchówki – Phortica variegata. Telazjoza u psów występuje sezonowo. Wiąże się to z obecnością i aktywnością wektora tego nicienia. Dorosły pasożyt może utrzymywać się u zarażonego zwierzęcia w worku spojówkowym nawet przez rok. Zarażenia mogą mieć zarówno przebieg bezobjawowy, jak i objawowy. Chorobotwórczość tego pasożyta związana jest z mechanicznym drażnieniem spojówek i rogówki oraz toksycznym działaniem metabolitów nicienia. W postaci objawowej stwierdza się występowanie łzawienia, obrzęku i podwyższonej temperatury powiek, nadwrażliwości na światło, ostrego zapalenia i przekrwienia spojówek, wysięku surowiczo-śluzowego, a z czasem ropnego, powodującego zlepianie się powiek. W wyniku długotrwałej i nieleczonej inwazji może dojść do zmętnienia i owrzodzenia rogówki. Ostatecznie rozwija się zapalenie błony naczyniowej oka, dochodzi do perforacji rogówki, zaćmy, jaskry a nawet utraty wzroku.
Choroba może dotyczyć tylko jednego oka. Nasilenie objawów klinicznych nie koreluje z liczbą nicieni. Telazjoza jest zoonozą. Pasożyt ten występuje przede wszystkim u psów, ale możliwe są zarażenia u kotów. Inwazję rozpoznaje się zwykle na podstawie wykazania obecności pasożyta w worku spojówkowym. W przypadku braku dorosłych form pasożyta w worku spojówkowym rozpoznanie może być trudne. W takiej sytuacji skuteczne jest przepłukiwanie worka spojówkowego i przewodów nosowo-łzowych oraz zbadanie popłuczyn.
Hepatozoonoza
Jej przyczyną jest pasożyt Hepatozoon canis. Choroba ta występuje głównie w krajach basenu Morza Śródziemnego. W ostatnich latach jednak jej zasięg się znacznie się powiększył. W Polsce pierwszy przypadek hepatozoonozy u psa potwierdzono w 2021 roku. W przeciwieństwie do pozostałych chorób odkleszczowych, aby pies zaraził się pasożytem, musi połknąć kleszcza, np. podczas wylizywania sierści. W przypadku psów dzikich lub myśliwskich do zarażenia może dojść w następstwie zjedzenia upolowanej zwierzyny lub padliny, u której na powłokach ciała znajdowały się zarażone kleszcze lub w tkankach obecne były cysty pasożytów.
U chorego psa można zaobserwować: gorączkę, sztywny chód, posmutnienie, osłabienie mięśni. Obecny jest także śluzowo – ropny wypływ z worków spojówkowych. Może dochodzić również do zaniku mięśni. Diagnostyka choroby jest trudna i wymaga przeprowadzenia wielu badań. W badaniu mikroskopowym barwionych rozmazów krwi można stwierdzić obecność gamontów w leukocytach (najczęściej stwierdzane są w neutrofilach i monocytach). Najbardziej czułą metodą jest metoda PCR.
Angiostrongyloza
Choroba wywoływana przez Angiostrongylus vasorum. Pasożyt nazywany jest „francuskim robakiem sercowym”. Jest to nicień z rodziny Metastrongyloidae. Jest to nowa choroba zagrażająca psom w Polsce, która stanowi wyzwanie diagnostyczne dla lekarzy weterynarii. Pasożyt uznawany jest za kosmopolityczny. Występuje powszechnie w krajach takich jak: Hiszpania, Francja, Belgia, Dania, Włochy, Niemcy, Węgry, Szwecji oraz Anglii. Nicień ten został potwierdzony również na terenie Australii. W Polsce po raz pierwszy A. vasorum został stwierdzony w 2007 roku podczas badań sekcyjnych wilków.
W 2014 roku rozpoznano pierwszy przypadek kliniczny u psa w Lublinie. Żywicielami ostatecznymi pasożyta są głównie lis i pies. Żywicielami pośrednimi są ślimaki: wodne, lądowe i nagie, których w Polsce nie brakuje, zwłaszcza tych z rodzajów Helix i Limax. Do zarażenia u psa dochodzić może w wyniku spożycia całego ślimaka, jego odchodów lub śluzu. Istotny udział w zarażeniach mają także żywiciele parateniczni, którymi mogą być gryzonie, ptaki i żaby. Łagodne zimy sprzyjają przeżywaniu tego nicienia. Wczesne rozpoznanie choroby jest trudne ze względu na brak typowego przebiegu choroby i występowanie różnorodnych objawów. Angiostrongyloza może przybrać postać umiarkowaną, ostrą lub chroniczną. Zarażony pies wydala larwy z kałem. Inwazja może trwać od 2 do nawet 5 lat.
W pierwszym etapie inwazji dochodzi do uszkodzenia płuc, z powodu migracji larw. U zarażonego psa można zaobserwować objawy takie jak kaszel, duszność, utrudnione oddychanie. U zwierzęcia rozwija się również nietolerancja wysiłkowa. W niektórych przypadkach mogą pojawić się objawy ze strony układu nerwowego. Dorosłe nicienie zlokalizowane są głównie w naczyniach płucnych oraz prawej komorze serca. W przypadku zatkania tętnicy płucnej może dojść do nagłej śmierci zwierzęcia. Pasożyty mogą ulokować się także w nietypowych miejscach: w mózgu, pęcherzu moczowym, przedniej komorze oka lub nerce. Wówczas objawy kliniczne będą związane z zajęciem wspomnianych narządów. Rozpoznanie przyżyciowe polega na badaniu kału metodą Baermanna. Larwy można stwierdzić także w śluzie z dróg oddechowych pobranym w trakcie bronchoskopii. Zastosowanie mają także testy serologiczne ELISA, które wykrywają krążące we krwi antygeny pasożyta lub przeciwciała. Możliwe jest również wykorzystanie metody PCR.
Literatura
- Adaszek Ł., Szczepaniak K., Szadkowski M., Pisarek M., Mazurek Ł. (2023). Sytuacja epizootyczna telazjozy psów w Europie. Magazyn Weterynaryjny; 9
- Hildebrand W. (2024). Toksoplazmoza psów – nie tylko koci problem. Weterynaria w Praktyce;
- Kandefer – Gola M., Żebrowski K. (2022). Inwazja Dirofilaria immitis – opis przypadku. Magazyn Weterynaryjny; 1.
- Karaś – Tęcza J., Łukaszewska J., Dawidowicz J., Słobodzian I. (2016). Zarażenia Dirofilaria repens u psów okiem dermatologa i hematologa. Magazyn Weterynaryjny;
- Mierzejewska E. J., Dwużnik D., Bajer A. (2017). Angiostrongylus vasorum – nowe wyzwanie diagnostyczne. Weterynaria w Praktyce; 3.
Autor: Iwan Adrianna
Mikrobiolog, technik weterynarii, zoopsycholog, absolwentka studiów podyplomowych z Praw zwierząt. Studentka medycyny weterynaryjnej. Członek Polskiej Rady Konsulyacyjnej ds. Parazytoz Zwierząt Towarzyszących (ESCCAP Polska). Autorka profilu edukacyjnego Mikrobiolog z przypadku.