Przewlekła choroba nerek, cukrzyca, zapalenie trzustki, enteropatia białkogubna oraz suplementacja. Przegląd najciekawszych doniesień i ich praktycznych implikacji.
Kongres ECVIM-CA 2026 przyniósł szereg interesujących doniesień dotyczących diagnostyki, leczenia i postępowania żywieniowego u psów i kotów. Szczególnie dużo uwagi poświęcono pacjentom z chorobami przewlekłymi, u których prawidłowo dobrana dieta jest integralnym elementem terapii, a nie jedynie jej uzupełnieniem.
W wielu prezentacjach powracało jedno zagadnienie: konieczność indywidualizacji postępowania żywieniowego, uwzględniającego nie tylko rozpoznanie i wyniki badań laboratoryjnych, ale również kondycję pacjenta, rzeczywiste spożycie energii, masę mięśniową oraz choroby współistniejące.
W kongresie uczestniczyła tech. wet. Angelika Gałkiewicz, która podczas naszego webinaru podzieliła się najciekawszymi doniesieniami z wydarzenia, omawiając ich znaczenie dla codziennej praktyki weterynaryjnej. Na podstawie przedstawionych przez nią informacji przygotowaliśmy przegląd wybranych zagadnień, które mogą mieć szczególne znaczenie w diagnostyce, leczeniu i żywieniu psów oraz kotów.
Jedno z interesujących badań dotyczyło zmian masy ciała u kotów w okresie poprzedzającym rozpoznanie przewlekłej choroby nerek (CKD).
W retrospektywnej analizie uwzględniono 187 kotów, u których w późniejszym okresie rozpoznano CKD, oraz 198 kotów kontrolnych, dobranych pod względem wieku.
Zaobserwowano, że koty, u których ostatecznie rozpoznano chorobę nerek, wykazywały szybsze tempo utraty masy ciała już na pięć lat przed diagnozą.
Średnia roczna utrata masy ciała wynosiła około 0,18 kg w grupie kotów z późniejszym rozpoznaniem CKD, w porównaniu z około 0,08 kg w grupie kontrolnej.
Wyniki sugerują, że długotrwały trend spadkowy masy ciała może stanowić jeden z wczesnych sygnałów ostrzegawczych.
Nie jest to jednak parametr diagnostyczny swoisty dla choroby nerek. Nie określono również progu utraty masy ciała, który pozwalałby przewidywać rozwój CKD u pojedynczego pacjenta.
W rutynowej opiece nad kotami starszymi warto zwracać uwagę nie tylko na aktualną masę ciała, ale także na jej zmiany w czasie.
Regularna ocena BCS (Body Condition Score) i MCS (Muscle Condition Score), uzupełniona o historię pomiarów masy ciała, może pomóc we wcześniejszym wykrywaniu niekorzystnych zmian.
Szczególnie istotne jest różnicowanie utraty tkanki tłuszczowej i masy mięśniowej, ponieważ postępująca utrata mięśni może wpływać zarówno na rokowanie, jak i na interpretację stężenia kreatyniny.
Podczas kongresu ponownie podkreślono znaczenie diet nerkowych w ograniczaniu powikłań i spowalnianiu progresji przewlekłej choroby nerek.
Przypomniano badanie obejmujące 45 kotów w stadium IRIS 2–3, porównujące stosowanie diety nerkowej i standardowej diety bytowej.
Epizody mocznicowe wystąpiły u 26% kotów otrzymujących dietę bytową, natomiast nie odnotowano ich w grupie żywionej dietą nerkową.
Wśród interwencji żywieniowych stosowanych w CKD szczególnie dobrze udokumentowane jest znaczenie kontrolowania podaży fosforu. Korzyści wynikające z ograniczenia białka są bardziej złożone i wymagają uwzględnienia stadium choroby oraz indywidualnego stanu pacjenta.
W prezentowanych doniesieniach zwrócono uwagę, że ograniczenie podaży fosforu może zmniejszać nasilenie zmian strukturalnych w nerkach nawet wtedy, gdy nie obserwuje się wyraźnych różnic w rutynowych parametrach biochemicznych.
Ma to istotne znaczenie w interpretacji skuteczności diety. Brak poprawy stężenia kreatyniny czy mocznika nie musi oznaczać braku korzyści z wdrożonego postępowania żywieniowego.
W stadium IRIS 1 nie zaleca się rutynowej, znacznej restrykcji białka. Priorytetem pozostaje utrzymanie prawidłowego stanu odżywienia, odpowiedniej podaży energii i ochrony masy mięśniowej. W zależności od gospodarki fosforanowej, w tym ewentualnych zmian stężenia FGF23, można rozważać modyfikację podaży fosforu.
W stadiach IRIS 2–3 coraz większego znaczenia nabiera kontrolowanie fosforu i objawów mocznicowych. Ograniczenie białka powinno być dopasowane do przebiegu choroby i rzeczywistego stanu odżywienia.
W stadium IRIS 4 jednym z głównych wyzwań pozostaje ryzyko niedożywienia. U pacjentów z nasilonymi objawami mocznicowymi, nudnościami i obniżonym apetytem restrykcyjna dieta, której kot nie akceptuje, może prowadzić do dalszej utraty masy ciała i mięśni.
Dlatego skuteczność żywienia należy oceniać nie tylko na podstawie parametrów biochemicznych, ale również poprzez monitorowanie spożycia energii, masy ciała i kondycji mięśniowej.
Interesujące wyniki przyniosła ankieta przeprowadzona wśród 405 opiekunów kotów z przewlekłą chorobą nerek.
Chociaż 84% opiekunów deklarowało stosowanie diety nerkowej, około 41% oferowało również inne pokarmy, przede wszystkim z powodu problemów z apetytem i akceptacją zaleconej karmy.
Dodatkowo 37% opiekunów stosujących preparaty wiążące fosfor nie podawało ich razem z pokarmem, co może ograniczać skuteczność takiego postępowania.
Wyniki te podkreślają znaczenie edukacji opiekuna i regularnej weryfikacji rzeczywistego sposobu żywienia.
W praktyce klinicznej warto podczas każdej kontroli ustalić, co pacjent faktycznie zjada, w jakiej ilości oraz jakie dodatkowe produkty otrzymuje poza zaleconą dietą.
Sama deklaracja stosowania diety nerkowej nie jest wystarczającą informacją do oceny skuteczności postępowania żywieniowego.
W prezentacji dotyczącej niedokrwistości u kotów z przewlekłą chorobą nerek zwrócono uwagę na konsekwencje obniżonego hematokrytu, wykraczające poza samą nieprawidłowość w morfologii.
Niedokrwistość w CKD jest związana między innymi z ograniczoną nerkową produkcją erytropoetyny, przewlekłym stanem zapalnym oraz zaburzeniami gospodarki żelazem.
W przedstawionych danych niższy hematokryt wiązał się z pogorszeniem jakości życia pacjentów. Omawiano również potencjalne znaczenie niedotlenienia tkanek w progresji uszkodzenia nerek.
Wśród metod terapeutycznych przedstawiono tradycyjnie stosowane preparaty stymulujące erytropoezę oraz molidustat, będący inhibitorem hydroksylazy prolinowej czynnika indukowanego hipoksją.
Jest to przykład rozwoju terapii, które mogą poprawiać stan kliniczny pacjentów z niedokrwistością nerkopochodną.
Należy jednak pamiętać, że obserwacyjny związek pomiędzy hematokrytem a rokowaniem nie dowodzi automatycznie, że wcześniejsze leczenie niedokrwistości zahamuje progresję CKD.
Dla praktyki żywieniowej szczególnie istotne jest to, że niedokrwistości nerkopochodnej nie należy utożsamiać wyłącznie z niedostateczną podażą żelaza w diecie.
Nawet prawidłowo zbilansowane żywienie nie rozwiąże problemu wynikającego z niedostatecznej produkcji erytropoetyny. Suplementacja żelaza powinna wynikać z diagnostyki i ustalonego wskazania klinicznego.
Podczas kongresu przedstawiono również wyniki badań dotyczących przeciwciała monoklonalnego ukierunkowanego na szlak TGF-β, uczestniczący w procesie włóknienia nerek.
W badaniu wieloośrodkowym przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych oceniano zastosowanie terapii jako uzupełnienia standardowego postępowania zgodnego z zaleceniami IRIS.
Do badania włączono 65 psów, a główną analizę porównawczą przeprowadzono w grupie 57 pacjentów.
Wstępne wyniki wskazywały na spowolnienie progresji choroby u części zwierząt otrzymujących badaną terapię.
Są to interesujące doniesienia, jednak wymagają dalszych badań dotyczących skuteczności długoterminowej, bezpieczeństwa oraz możliwości zastosowania w rutynowej praktyce klinicznej.
Nie zmieniają one aktualnego znaczenia prawidłowo dobranej diety nerkowej jako jednego z podstawowych elementów postępowania z pacjentem z CKD.
Istotnym tematem kongresu były nowe możliwości insulinoterapii, szczególnie zastosowanie insulin bazalnych o przedłużonym i bardziej wyrównanym profilu działania.
Preparaty takie mogą u wybranych pacjentów pozwalać na większą elastyczność w planowaniu posiłków, jednak stopień tej elastyczności zależy od zastosowanego schematu terapeutycznego.
Z perspektywy żywienia klinicznego kluczowe pozostaje kontrolowanie poposiłkowych zmian glikemii.
Duży ładunek węglowodanów w posiłku może prowadzić do istotnego wzrostu stężenia glukozy, którego insulina bazalna nie zawsze jest w stanie odpowiednio skompensować.
Podczas kongresu przedstawiono przypadek psa, u którego zmiana sposobu żywienia, obejmująca ograniczenie podaży węglowodanów, przyczyniła się do poprawy kontroli glikemii.
Warto jednak podkreślić, że nie oznacza to automatycznej przewagi każdej diety mokrej nad każdą dietą suchą. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty skład pokarmu, jego strawność, ilość spożywanych węglowodanów oraz odpowiedź metaboliczna konkretnego pacjenta.
Coraz większe możliwości daje ciągłe monitorowanie glukozy (CGM).
Systemy te pozwalają analizować zmienność glikemii w ciągu doby i oceniać odpowiedź na posiłki oraz insulinoterapię.
Współpraca lekarza weterynarii i zoodietetyka może dzięki temu opierać się na bardziej szczegółowych danych niż pojedyncze pomiary glukozy.
Zmiana składu diety powinna być jednak wprowadzana w sposób kontrolowany, ponieważ może wpływać na zapotrzebowanie na insulinę.
W badaniu obejmującym 72 koty z cukrzycą leczone insuliną PZI analizowano wpływ ograniczenia podaży energii na przebieg choroby.
Zwierzęta losowo przydzielono do grupy z kontrolowaną redukcją kaloryczności diety lub grupy otrzymującej ilość energii przeznaczoną do utrzymania masy ciała.
Wśród kotów, które ukończyły obserwację, remisję cukrzycy uzyskało około 77% pacjentów w grupie z ograniczoną kalorycznością diety, w porównaniu z około 48% w grupie kontrolnej.
Mediana czasu do odstawienia insuliny wynosiła odpowiednio 3,7 i 10,5 tygodnia.
Po 52 tygodniach średnia redukcja masy ciała względem wartości początkowej wynosiła 16,8% w grupie interwencyjnej i 7,1% w grupie kontrolnej.
Wyniki wskazują, że odpowiednio zaplanowana redukcja masy ciała może stanowić ważny element postępowania u kotów z cukrzycą i nadmierną ilością tkanki tłuszczowej.
Nie można jednak przenosić tych obserwacji na koty szczupłe, niedożywione lub wykazujące postępującą utratę mięśni.
Istotne znaczenie ma także zastosowany schemat leczenia.
Osobne doniesienie dotyczyło 21 kotów leczonych welagliflozyną.
W trakcie ośmiotygodniowej obserwacji odnotowano zmniejszenie masy ciała również u pacjentów, u których celem było jej utrzymanie.
W grupie kotów o prawidłowej kondycji tempo utraty masy ciała wynosiło około 0,5% tygodniowo, a u pacjentów objętych redukcją około 1,5% tygodniowo.
U części zwierząt konieczne było zwiększenie podaży energii lub zmiana diety na bardziej kaloryczną.
Wskazuje to na potrzebę ostrożnego planowania podaży energii u kotów otrzymujących inhibitory SGLT2, szczególnie gdy równocześnie stosowana jest dieta redukcyjna.
W prezentowanym badaniu obserwowano także nieprawidłowości dotyczące stężenia potasu i wapnia, co dodatkowo podkreśla znaczenie regularnej kontroli klinicznej i laboratoryjnej.
Ze względu na niewielką liczebność grupy wyniki należy interpretować ostrożnie.
W wykładzie dotyczącym zapalenia trzustki zwrócono uwagę na ograniczenia dostępnych metod diagnostycznych.
Podkreślono, że poszczególne metody oznaczania lipazy nie są równoważne pod względem swoistości i wartości diagnostycznej.
Podwyższona aktywność lipazy nie zawsze oznacza zapalenie trzustki, podobnie jak prawidłowy wynik badania ultrasonograficznego nie wyklucza choroby.
Znaczenie mają między innymi rodzaj zastosowanego testu, nasilenie zmian chorobowych i doświadczenie osoby wykonującej badanie USG.
W prezentacji zwrócono również uwagę na potencjalny związek pomiędzy bardzo wysoką zawartością tłuszczu w diecie a ryzykiem zapalenia trzustki u psów.
Jako przykład diety wysokotłuszczowej wskazywano podaż przekraczającą 90 g tłuszczu/1000 kcal.
Warto zaznaczyć, że nie jest to uniwersalny próg diagnostyczny ani samodzielna podstawa do oceny ryzyka choroby u konkretnego psa.
W leczeniu zapalenia trzustki coraz mocniej podkreśla się znaczenie wczesnego zapewnienia odpowiedniego żywienia.
Rutynowe, przedłużone głodzenie pacjentów nie jest zalecanym sposobem postępowania. Jeżeli zwierzę nie może samodzielnie przyjmować wystarczającej ilości pokarmu, należy rozważyć odpowiednie wsparcie żywieniowe, w tym żywienie dojelitowe.
U psów istotne znaczenie może mieć ograniczenie podaży tłuszczu, szczególnie u pacjentów z hipertriglicerydemią, nawrotowym zapaleniem trzustki lub współistniejącymi zaburzeniami metabolizmu lipidów.
U kotów postępowanie wymaga bardziej indywidualnej oceny.
Zapalenie trzustki często współistnieje u nich z przewlekłą enteropatią, chorobami wątroby czy cukrzycą. Nie ma wystarczających podstaw, aby wszystkim kotom z zapaleniem trzustki rutynowo zalecać bardzo niskotłuszczową dietę.
Podstawowym celem pozostaje zapewnienie odpowiedniej podaży energii i białka oraz ograniczenie ryzyka niedożywienia.
W wykładzie nie przedstawiono uniwersalnych docelowych zakresów zawartości tłuszczu i węglowodanów dla wszystkich psów i kotów z zapaleniem trzustki.
Dobór diety powinien więc wynikać z indywidualnej oceny pacjenta, a nie wyłącznie z rozpoznania.
Jednym z najbardziej interesujących doniesień żywieniowych były wyniki retrospektywnego badania dotyczącego psów z enteropatią białkogubną (PLE).
W przypadku tej choroby istotne znaczenie ma zarówno uszkodzenie błony śluzowej jelit, jak i możliwa dysfunkcja jelitowego układu limfatycznego.
Ograniczenie podaży tłuszczu jest jednym z podstawowych elementów postępowania żywieniowego, szczególnie gdy w przebiegu choroby występują zaburzenia odpływu chłonki.
W prezentowanym badaniu oceniano psy, u których wcześniejsze postępowanie, obejmujące między innymi dietę niskotłuszczową i leczenie farmakologiczne, nie pozwoliło uzyskać oczekiwanej odpowiedzi.
W wykładzie jako dietę low fat przyjęto zawartość tłuszczu poniżej 30 g/1000 kcal.
U pacjentów włączonych do badania zastosowano indywidualnie opracowane diety domowe o znacznie niższej zawartości tłuszczu, poniżej 17 g/1000 kcal.
Rzeczywista podaż tłuszczu w poszczególnych dietach wynosiła od 3 do 16,6 g/1000 kcal.
Do dalszej analizy włączono 45 psów, które otrzymywały dietę przez ponad 14 dni.
W przypadku diet ultra low fat niezwykle ważne jest precyzyjne bilansowanie receptury.
Znaczne ograniczenie tłuszczu może utrudniać zapewnienie odpowiedniej podaży energii i niezbędnych kwasów tłuszczowych.
Konieczna jest również kontrola tolerancji diety, masy ciała, spożycia energii oraz skuteczności jej stosowania przez opiekuna.
Istotne znaczenie ma ocena całkowitej podaży tłuszczu, obejmującej wszystkie elementy jadłospisu, w tym przysmaki i dodatki żywieniowe.
W praktyce nawet niewielkie odstępstwa od zaleceń mogą istotnie zmieniać rzeczywistą zawartość tłuszczu w diecie pacjenta.
Suplementacja. Jak silne są dowody naukowe?
Podczas kongresu omówiono również aktualny stan wiedzy dotyczący wybranych suplementów i dodatków żywieniowych.
Ważnym elementem tej prezentacji było rozróżnienie pomiędzy uzasadnieniem fizjologicznym, wynikami badań eksperymentalnych a rzeczywistą skutecznością kliniczną
Najsilniejsze dowody dotyczą korzystnego wpływu EPA i DHA w postępowaniu wspomagającym u psów i kotów z chorobą zwyrodnieniową stawów.
W odniesieniu do innych wskazań, w tym wybranych chorób dermatologicznych i przewlekłych schorzeń internistycznych, dostępne dane są bardziej zróżnicowane.
W praktyce warto zwracać uwagę przede wszystkim na rzeczywistą podaż EPA i DHA, a nie wyłącznie na ilość dodanego oleju.
Sama proporcja kwasów omega-6 do omega-3 nie informuje o dawce długołańcuchowych kwasów EPA i DHA.
Znaczenie mają także stabilność oksydacyjna produktu, rzeczywista zgodność składu z deklaracją producenta i potencjalna obecność dodatkowych witamin A oraz D.
Suplementację należy uwzględniać w bilansie energetycznym, szczególnie u pacjentów wymagających ograniczenia podaży tłuszczu.
Dostępne dowody wspierają zastosowanie odpowiednio dobranego włókna w wybranych przewlekłych enteropatiach, szczególnie przy biegunkach pochodzących z jelita grubego.
Korzyści mogą wynikać zarówno z wpływu na konsystencję kału i motorykę jelit, jak i ze zmian w aktywności metabolicznej mikrobioty.
Skuteczność zależy jednak od rodzaju włókna, jego fermentowalności, zdolności wiązania wody oraz zastosowanej dawki.
Nie należy zatem traktować wszystkich źródeł włókna jako składników o identycznym działaniu.
W odniesieniu do średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (MCT) szczególnie interesujące są dane dotyczące wspomagania funkcji poznawczych u starszych psów.
L-karnityna ma natomiast uzasadnienie w wybranych strategiach kontroli masy ciała i ochrony beztłuszczowej masy ciała.
W obu przypadkach znaczenie mają jednak konkretna formulacja diety, zastosowana ilość składnika oraz charakterystyka pacjenta.
Dane dotyczące argininy, polifenoli, antyoksydantów i witaminy D pozostają niejednorodne.
Nie można automatycznie przekładać korzystnych efektów obserwowanych w warunkach laboratoryjnych na skuteczność kliniczną u psów i kotów.
Wybór suplementu powinien być poprzedzony oceną jakości dowodów, bezpieczeństwa, potencjalnych interakcji z leczeniem oraz jakości samego preparatu.
Ciekawym zagadnieniem przedstawionym podczas kongresu była również koprofagia.
W badaniu analizowano zależności pomiędzy występowaniem tego zachowania a wybranymi cechami psów, sposobem żywienia oraz zachowaniami towarzyszącymi.
Koprofagia częściej współwystępowała z określonymi zachowaniami, takimi jak łapczywe jedzenie, zachowania powtarzalne czy niszczenie przedmiotów.
Nie wykazano natomiast przekonujących dowodów potwierdzających, że koprofagia jest typowym objawem niedoborów składników pokarmowych lub zaburzeń ich wchłaniania.
Nie oznacza to oczywiście, że u pacjentów z koprofagią można pominąć diagnostykę chorób przewodu pokarmowego czy ocenę żywienia.
Wyniki wskazują jednak, że w wielu przypadkach istotniejsza może być analiza zachowania zwierzęcia i czynników środowiskowych niż rutynowe wprowadzanie kolejnych suplementów.
ECVIM-CA 2026 ponownie zwrócił uwagę na znaczenie żywienia jako elementu kompleksowego postępowania terapeutycznego.
W przypadku pacjentów z CKD coraz wyraźniej widać konieczność równoważenia ograniczenia podaży fosforu z ochroną masy mięśniowej i zapewnieniem odpowiedniej podaży energii.
U pacjentów z cukrzycą istotne znaczenie ma nie tylko sam skład diety, ale również jego wpływ na profil glikemii i zapotrzebowanie na leczenie.
W przypadku PLE przedstawiono obiecujące wyniki zastosowania indywidualnych diet o bardzo niskiej zawartości tłuszczu, natomiast w zapaleniu trzustki ponownie podkreślono potrzebę indywidualnego podejścia i unikania nieuzasadnionego przedłużania głodówki.
Coraz ważniejszym elementem żywienia klinicznego staje się również ocena rzeczywistego spożycia pokarmu.
Jej efektywność zależy od akceptacji przez pacjenta, przestrzegania zaleceń przez opiekuna, tolerancji przewodu pokarmowego oraz możliwości dostarczania odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych.
Dlatego w pracy z pacjentem przewlekle chorym konieczne jest regularne monitorowanie nie tylko parametrów laboratoryjnych, ale także masy ciała, BCS, MCS, rzeczywistego spożycia energii i jakości życia.
Współpraca lekarza weterynarii i zoodietetyka pozwala lepiej dopasować strategię żywieniową do aktualnego stanu klinicznego pacjenta, a w razie potrzeby odpowiednio ją modyfikować.
To właśnie indywidualizacja postępowania, oparta na aktualnej wiedzy naukowej i regularnej ocenie efektów, pozostaje jednym z najważniejszych kierunków rozwoju współczesnej dietetyki weterynaryjnej.