Koty domowe i inne kotowate jako żywiciele ostateczni Toxoplasma gondii odgrywają główną rolę w rozprzestrzenianiu się oocyst. Pasożyt występuje w trzech stadiach inwazyjnych – sporozity, tachyzoity oraz bradyzoity. Sporozoity występują w sporulowanych oocystach, które charakteryzują się wyjątkową odpornością na warunki środowiskowe. W klimacie umiarkowanym są w stanie przetrwać bardzo długo - od kilku miesięcy do nawet kilku lat. Oocysty mogą przeżyć do 54 miesięcy w temperaturze 40oC, 106 dni przy temperaturze -10oC i minutę w temperaturze 60oC. Trzeba zaznaczyć, że oocysty nie stają się inwazyjne od razu po wydaleniu. Ulegają sporulacji zwykle po 2-5 dniach. Dopiero wtedy stają się inwazyjne. Wydalanie oocyst trwa zazwyczaj od 1 do 3 tygodni i jest ono najintensywniejsze między 2 a 5 dniem.

Żywicielami pośrednimi są wszystkie gatunki ssaków oraz ptaki, gady i ryby. Do zarażenia dochodzi głównie w wyniku spożycia tkanek zawierających pierwotniaki. Poza drogą pokarmową możliwe są również zarażenia śródmaciczne i poprzez transfuzję krwi. W ostatnich latach pojawiła się ciekawa hipoteza, mówiąca o możliwości transmisji pasożyta przez kleszcze, na co wskazywać może obecność DNA T. gondii u kleszcza łąkowego. Odkleszczowe zarażenie toksoplazmozą do tej pory nie zostało jednak potwierdzone. Objawowa postać toksoplazmozy znacznie częściej występuje u kotów niż u psów. Objawy kliniczne obserwuje z reguły u kotów młodych.

U dorosłych kotów choroba ma zwykle bezobjawowy przebieg. W przypadku kotów, najcięższą postacią jest wrodzona toksoplazmoza. W jej przebiegu rozwija się zapalenie dróg żółciowych i wątroby, zapalenie płuc oraz mózgu. U kotów z tą postacią toksoplazmozą można zaobserwować wodobrzusze, duszność i posmutnienie. Z kolei u kociąt inwazja może zakończyć się śmiercią. U części kotów może rozwija się postać jelitowa toksoplazmozy. Towarzyszą jej objawy typowe dla kokcydiozy. Uogólniona postać toksoplazmozy charakteryzuje się zapaleniem płuc, które może zakończyć się rozwojem zespołu ostrej niewydolności oddechowej i wstrząsem septycznym.

W klinicznej postaci najczęściej obserwuje się objawy ze strony układu nerwowego, wątroby, płuc i gałki ocznej. T. gondii jest przyczyną powstawania ognisk martwiczych w narządach. Ostra postać toksoplazmozy jest rzadko stwierdzana u kotów. W przestrzeni medialnej nadal bardzo często można spotkać się z opinią, że w przypadku toksoplazmozy, to koty stanowią największe zagrożenie dla ludzi, zwłaszcza ciężarnych kobiet. Prawda jest taka, że zdrowy, zadbany kot nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Koty zarażają się najczęściej poprzez zjedzenie upolowanego ptaka lub gryzonia, który zawiera tkankowe postacie pierwotniaka (tachyzoity i bradyzoity). Względnie zagrożenie może stanowić także surowe lub niedogotowane mięso. Koty wydalają oocysty od 3 do 10 dnia po zjedzeniu cyst tkankowych. Wydalanie oocyst trwa do 20 dni, ale jest ono najintensywniejsze między 2 a 5 dniem. Oocysty potrzebują co najmniej 24 godzin, aby stać się inwazyjne, a zwykle stają się takie dopiero po 2-5 dniach.

Koty w warunkach domowych nie stanowią więc zagrożenia, pod warunkiem regularnego sprzątania kuwet. Należy pamiętać, że człowiek może zarazić się spożywając oocysty wraz z nieumytymi warzywami lub owocami lub poprzez spożycie cyst w surowym/półsurowym mięsie zarażonych owiec, kóz i świń. Należy unikać picia niefiltrowanej wody, a owoce i warzywa pochodzące z ogródków należy zawsze dokładnie umyć. Diagnostyka i interpretacja wyników wymagają wielokierunkowego podejścia. Standardowo wykonywanymi badaniami są testy ELISA, służące do wykrywania przeciwciał klas IgG i IgM, test immunofluorescencji pośredniej (IFAT) oraz PCR.

Przeciwciała IgM pojawiają się zazwyczaj po 2-4 tygodniach od zarażenia. Obecność wspomnianych przeciwciał nie jest jednoznaczna z wydalaniem oocyst przez kota. Bardzo ważne jest określanie dynamiki zmian tych przeciwciał w czasie, dlatego diagnozowanie nie powinno opierać się na jednorazowym pomiarze. Przeciwciała IgG wykrywalne testem ELISA pojawiają się po 3 tygodniach od zarażenia. Ich miano wzrasta w ciągu 6-8 tygodni. Uzyskanie pojedynczego wyniku nie musi oznaczać aktywnej lub niedawno przebytej inwazji. O aktywnej lub ostrej postaci informuje wzrastające 4-krotnie miano w odstępie 2-4 tygodni.